«Руслан» яхача книжкан гойтам.

Дахача к1ира шоатта денна, октябь бетта 10-ча дийнахьа Назранерча культура ц1аг1а доккха лерх1аме в1ашаг1кхетар хилар. Укхаз нах в1ашаг1тохар бахьан дар, Г1алг1айчен хьалхара паччахь хиннача Овшнаькъан Султана Русланах, цун вахара никъ бувцаш хоамбоаржабархочо Снегирев Николая Владимирас яздаьча «Руслан» яхача книжка.

Цун мах бе а, долча тайпара цу т1а дувцар наха д1ахайта а, х1аьта из яздаьчунга ладувг1а а лаьрх1а гулбеннабар укхаза нах. Кхайка, бийха, аьхкараш бар, боккхий нах, Г1алг1айчен Мехкадаь администрацен, парламента, правительства викалаш, иштта кхычахьа а болх беш бола хьакимаш, хоамбоаржабархой, йоазонхой, 1илман болхлой, хьехархой, дешархой. Уж боацаш, кы д1ахо Овшнаькъан Русланаца г1улакх доаг1аш, цхьана болх беш хиннараш, шоай вахара наькъаш цунца цхьана доаг1аш хиннараш, вешта аьлча, из вовзаш везаш мел бола нах бар укхаза. Белгалде деза, укхаза хиннараш виъ б1аь гарга саг вар, аьнна.

В1ашаг1кхетар долалуш бехкех болча наха 150 гаргга книжкаш дийкъар, цу г1улакха хьалхабайначар, хьаьша хьакхоачача юкъа цу книшкаца та а, цу т1а яздаьр фуд а гулбеннарашта ховргдолаш. Х1аьта, шоашта денна деза совг1ат, чуболхаш шоашца а долаш бахар хьаьший чу.

Ала деза, укх моча г1улакха нах в1ашаг1тохаш хилча дукха къа хьега деза, аьнна. Х1ана аьлча, талмаста дита йиш йоацаш, б1арга1унал дезаш, лерх1аме болх ба ер. Юххьанца укх г1улакха нах в1ашаг1тоха, царна «Руслан» яха книжка довзийта ший чам хиннача дийнахьа денз, ди т1ехьа новкъостий хьасов а бувлаш в1ашт1ехьадаьннад ер г1улакх аьлар, укхаза хьалха латтача Матенаькъан Анжелас.

«Снигирев Владимирас яздаь из «Руслан», яха книжка айса дийшачул т1ехьаг1а, ч1оаг1а безам эттар са йоазонхо вовза, из б1арга а вайна цунца къамаьл де, цкъарчоа цун доккха баркал ала. Тешаш я со, ишта цу г1улакхаца чам болаш се цхьаъ хинна а ца 1еш, из книжка дийшача наьха а авторца къамаьл де безам хинна хург хиларах. Т1аккха, сайна йовзача хоамбоаржабархочунга г1олла Владимира телефона номер а леха, цунга телефон д1а а теха къамаьл дир аз. Книжка яздарах цун баркал а аьнна, цу книжкан презентации а ергйолаш вай мехка из вар дог доахаш, со аьнна яьлча, цо аьлар сога. «Дукха ха яр со цу къамаьлага хьежа. Тешаш а вар, Г1алг1айче, Русланах яздаьча книшкага хьежаш нах хилар». Иштта, наха из книжка дольга д1ахайта а, кхувш боаг1арашта вай мехка хьалхар хинна паччахь мала хиннав, фу леладаьд цо, малаг1ча наькъашта чавкхвийнав укх книжкага г1олла д1ахайта а ийла йолаш гулдаьд шо тахан укх чу. Х1ана аьлча, боккха болх ба Николая Владимирас укх т1а баьр, дукха къахьийгад цо. Руслана вахарца цхьана хьахьекхад вай къамо укх ткъаьх шера хьабена атта боаца никъ, эггара хьалха вай мохк хьакхеллача хана, хинна хьал, цун хьалха лаьттараш малаш ба. Из геттара ч1оаг1а хоза хийттар сона. Сайна мо шоана а из дика хетаргдоландаь, из нахага д1акхачар догдоахаш да укх ийланца шо в1ашаг1тохар. Цудухьа, Русланаца г1улакх хинна, из доацаш, мохк хьакхеллача хана хьалха лаьттараш, халон ка а ца луш мехка г1улакх атта доацача хана болх баьраш ба оаха дукхаг1а хьабийхараш. Т1аккха, цхьакха а да са ала. Укх г1улакха г1о эша тхона аьнна, со д1а йист мел хиннача г1о-навкъоста даьд сона наха, т1ехьара т1а шоашта эшар фуд хьаала а яхаш. Цу массаболча наха дегт1ара доккха баркал оал аз». – йоах, ер болх дагабеха в1ашт1ехьа а баьккха, д1ахьош хиннача Матенаькъан Хьусена Анжелас.

Д1ахо Анжелас дош а денна эггара хьалха гулбеннарашта хьалхашка йистхилар вай мехка веза хьаьша, Снегирев Владимаир. Г1алг1ашта юкъе ше нийсвенна г1адваха, дог г1оздаьнна вар из. «Тахан се укхаза шоана юкъе, Г1алг1айче нийсвенна ч1оаг1а дог г1оздаьнна, г1адваха ва со. Х1ана аьлча, аз укх книжка т1а вувцаш вола Руслан хьалкхеваь, цун дика, денале, къонахчал дола оамала 1омаяр ер къам да. Сои Султана Руслани дайзар эггара хьалха, 1983-ча шера. Цу хана денз, укх 32 шера ер да ала цох г1алат долаш х1ама сона дайнадац. Цхьа тамашийна, Дала ше кийчваь ца хилча хила йиш йоацаш саг ва из. Совета союза турпалхо хилар, Г1алг1айчен хьалхара хинна паччахь из хилар, кхы д1ахо а цун даржашкахьа дола цо леладу г1улакхаш т1ехьашкахьа а даьха цунга шийга вай хьажача хов вайна из фу саг ва. Г1алг1аша оалаш дола «Саг ше ваьнначара хул» яха кица укхаза доаг1аш да. Ц1ена овла болаш, ший мохк меттел деррига а дунен т1ара Даьла халкъ дезаш ц1ена саг ва из. Дуккха а дикаш караг1дийнад цун. Шоай къамах ер хиларах оаша доаккхалде а дезаш, шо даша а дезаш саг ва Руслан.

Эггар хьалха ишта хьо вувцаш книшка язде воал со аьнна, аз д1ак1одадича, ч1оаг1а раьха хиланзар сонна из. Массаза аз из мел хьоадаьча хана ч1оаг1а новкъа хулар цун. Ше цхьа доккхали, курали дезаш саг мича ва из. Дукха дийца, юххера из раьза а хинна, иштта яздир ер книшка. Дукхаза Руслана дезале хинна ва со, цун да нана а, дика довзар сона вежарий а бовз дика. Руслана дас Султана аларца цу Руслана воша а хиннав сох, доттаг1а хиларал совг1а». – йоах Николая Владимирас.

Д1ахо ший цунца гарга хилар дувцаш аьлар Владимира. «Тхо дайзачахой, тхоайла ч1оаг1а т1ера долаш, в1аший дукха дезаш хьадоаг1а тхо. Цкъа ц1аьхха дог лаза а даьнна хала хилар сона в1алла дагадоацаш. Цхьа ха яьлча хайра сонна, Афганистане т1ем т1а Руслан лозаваь чов хиннальга. Иштта тхоайла хинна х1ама дега ховш, тхоайла дукха дезаш гарга долаш доттаг1ий да тхо. Дукха хургба наьха дика доттаг1ий, бакъда сачул дикаг1а доттаг1а кхы хург а вац. Из хийцца оалалу сога, х1ана аьлча сона вовзаш кхы вац укх дунен т1а из мо саг. Денал долаш, майра, тешаме, къахетаме, сйдолаш саг ва из.

Эггар хьалха айса книшка яздеча хана Русланагара архив хьа а ийца цу т1а г1олла яздаьд аз из деррига а. Х1анз, т1ехьаг1а, аз ийла йича хета сона, д1ахо цох лаьца Г1алг1айчен бахархошца айса къамаьлаш дуккха а дукхаг1а дийца хила дезар, аьнна. Х1анз со шуга ладувг1аш ва-кх». – аьнна 1охайра Снегирев Владимир.

Д1ахо, мехкара воацача хьаша баркал оалаш йист хилар Нальгнаькъан Азамат. «Хьона Владимир баркал хилда из книжка яздарах, цкъаи, мехка вена веза хьаьша хиларах шозлаг1еи. Руслан тха массане а воша ва. Эггара укх мехка халаг1а йолча хана паччахьалде а этта, г1улакх кега а ца долийташ хоза ший новкъосташца, шийх тийша йисача моттига доал а деш чакхваьннав из. Руслан, Г1алг1айчен паччахьа хоржача хана турце вар со. Со д1аводаш вацар из паччахьа со юха цигара ц1авеча и укх мехка паччахьа вар. Т1аккха, хаьттар аз Русланаг. Х1анз мишта хила веза хьоца, малаг1ча наькъаца леладе деза хьоцара г1улакх. Х1анзалца се хиннар хургва со се чакхваллалца, аьлар цо. Вай даьра ишта д1ачакх а ма ваьннав. Ер тха къам, раьза а долаш тхона дукха а везаш д1ачакхваьнна саг ва из. Тахан из укхаза цахилар ма1ан да сога хаьттача, тхьовра 1а аьннача тайпара курали сонтали дезаш саг ше цахилар». – аьнна чакхваьлар Азамат.

Д1ахо, «Сердло» Газета керттера редактор волча Патенаькъан Якъуба дийцар из кижка мах болаш хилар а, х1ара г1алг1ачо из деша дезальга а. «Со веннавар, Русланах лаьца книжка язде, кхы Руслан цу г1улакха хьа раьза хинна а ца ваьнна, ишта цох книжка яздеш хьо воал аьнна, сайна хезача 1а сайл дикаг1а яздергда-кх, аьнна хийта битар аз из болх. Чакхдаллалца дийшад аз из книжка. Хьа цу т1а г1алат дий хьожаш чакх а ваьннав со. Сонна х1ама кораданзар. Дика баь болх ба. Х1аьта 1а укх книжкан д1ахододар, шоллаг1а книжка яздар догдоаха аз, яздоре ч1оаг1а дика а хургдар. Сога йоазон эша кхоачам болаш ба, дуккха а къахьийга аз гулабаь. Из аз хьога д1алургда деррига а. Кхы д1ахо а укх мехка бахархошца къамаьл даь цу книжкан шоллаг1а дакъа 1а яздича бакъахьа дар. Цу г1улакха, хьона эшшача тхо новкъостий а хургда». – аьнна, из дика г1улакх дагадохийтар цунна Якъуба. Владимир геттара раьза хилар цу ийлан.

Д1ахо Якъуба даьча къамаьла дешаш т1атохаш йистхилар исторен 1илмай кандидат йола Арапханаькъан Лейла. Цо аьлар, Руслана вахара никъ бувцаш 1илман болх язбеш йоал ше аьнна. Нагахьа санна Якъуба ма аллара, Владимира шоллаг1а книжка яздеш хуле, из ший болх д1алургба йоазонхочоа накъабаргболаш, аьнна . Иштта Лайлай къамаьл хьаллоацаш дош аьлар Г1алг1айчен йоазонхой цхьоаг1он тхьамада Дидигнаькъан Раисас. Цо аьлар шийга а ба Русланах лаьца 1оабаь болх, нагахьа санна д1ахододар хуле, из болх Владимирага д1алургба ше, аьнна.

Д1ахо йистхилар Руслана хьалхара г1онча волаш массехка шера болх баь Гаьгенаькъан Къарамсолта Аюб. Белгалде деза, карарча хана Аюб вай мехкарча Конституци кхелан тхьамада вольга. «Ялх шера Руслана хьалхара г1онча волаш болх баьб аз. Атта а дар цунца хала а дар. Атта дар, моллаг1а хаттар чехка доашхаш, моллаг1ча х1аман хьаькъал д1акхоачаш хиларах, х1аьта хала дар, моллаг1а т1адилла г1улакх диззза, лертт1а, тешаме кхоачашде дезаш хилар бахьан долаш. Цу ший оамалца наха хьокхам а, масал а хилар из». – йоах судхочо Гаьгенаькъан Къарамсолта Аюпа.

Д1ахо боккха кха а г1адбахар а хилар гулбеннарашта. Царна дагадоаццаш дар Х1ама гуш боацачеи, эсала х1ама гуши болча наха лаьрх1а йолча дешара юкъарлон кульгалхочо Т1омнаькъан Маккас аьннар. «Баркал хилда хьона Владимир из книжка 1а яздарах. Ши шу д1адаьннад, х1ама гуш боацачи, эсала х1ама гуши болча нахаца оаха болх бу. Тха юкъарле болх беш я Луи Брайла системах книшкаш арадоахаш йола издательство. Тешаш я со дукхача б1арьга са доацача наьха, Г1алг1айчен хьалхарча хиннача паччахьа, Овшнаькъан Султана Руслана вахара наькъаш довза чам хургба, аьнна. Цудухьа, хьа пурамийца, Луи Брайла системах, тхоай юкъарле из книжка арадаккха чам бар тха, хьо дохьала хургвеце». – аьлар Маккас.

Цу къамаьла геттара раьза а хинна, из книшка б1арга са доацача наха деша аьтув хургболаш арадаккха мукъ белар Снегирев Владимира.

Д1ахо йист хилар Б1оро т1ара ена Давыдова Светлана. Книжка «Руслан» яздарах Владимира доккха баркал а аьнна цу т1ера цхьа моттиг йийшар цо гулбеннарашта. Цхьан хана 4-ча классе деша ваг1ача ший во1ас яздаь каьхат дар цо дийшар. Цкъа 2004-ча шера Х1ирийчен Беслане Школа д1а лаьцача хана цига Руслана, г1аьрахошца къамаьл а даь школера 26 бер к1алхардаьккхадар. Ишта майра цига чу а ваха руслана царца къамаьл дирах цец а ваьнна, г1ад а ваха цунга баркал оалаш яздаь каьхат да из Светданай во1о Магомедас яздаьр. Х1аьта, тахан, из кхийна, медицина факультете 4-ча курсе деша ваг1а.

Иштта гулбеннарашта хьалхишка ший дош оалаш йист хлар Назрань шахьара да, Т1умг1ой 1алихан. Цо аьлар, таханар ди наха массаза а дагадоаг1аш, уж раьза болаш ди хургдольга. «Таханар в1ашаг1кхетар г1алг1ай къаман исторе деноех ди да. Владимир, хьона баркал хилда из книжка 1а яздарах. Русланах дар дувцаш, из наха вовзийташ 1а яздаьр да, цун новкъосташта дага а доаг1аш цох доахкаш дола хозеи деналеи г1улакхаш. 500000 саг вах Г1алг1айче, царех 4500 сага Руслана ц1и яьккхача из мала в ахов. Иштта лелабу оаха тхоай турпалаш. Г1алг1айчен хьалхара паччахь хинна Совета Союза турпалхо, Овшнаькъан Руслани х1анз Г1алг1айчен Мехкада вола Россе турпалхо Евкурнаькъан Юнус-Беки шоай къам, мохк бахьан долаш къа хьегаш хьабоаг1аш нах ба. Г1алг1ай мохк хьакхоллача хана укхаза назранера д1абола а баь хьакхелла ба. Дика хета, хьо тахан Г1алг1айчен а, Назрана а веза хьаьша волаш. Ираз долаш вахалва хьо. Дала маьрша лелаволва хьо». – аьнна, хоза ловца баккхарца чакхваьлар, Назрана кульгалхо Т1умг1ой 1алихан.

Кхы д1ахо а дукха дийцар наха, Русланах лаьца а, Владимира цох яздаьча книжках лаьца а. Х1аране мел оалар наха керда хозаш, уж г1адкхувлаш дар. Юххера, нах къамаьл даь а байна, в1ашаг1кхетар чакхдоалачахьа даьлча, ер г1улакх д1ахьовзадаьча Матенаькъан Анжелайна а, кхы д1ахо хьабаьхкача наха а баркал оалаш йист хилар Руслана воша Бахьаудин.

Ер Совета Союза Турпалхочох, Г1алг1айчен хьалхара хиннача паччахьах Овшнаькъан Султана Русланах яздаь, ер морг кхы доацаш книжка да. Укхан автор Россе ц1ихезза вола хоамбоаржабархо, Снегирев Владимир Русланаца ткъаь итт шера совг1а бувзам болаш хьавоаг1аш цун хьамсара доттаг1а ва. К1езига ха яц из, цхьа ноахал хьа а кхийна шоллаг1долча ноахала мотт 1ома а баь кога дода ха я из. Цу юкъа дукха х1ама довза ха йиш я моллаг1волча сагах. Цудухьа, хийцца ала йиш я, из бахьан да, ший къайленаш а, гученаш а Руслана Владимира хайта хилар а, хоамбоаржабархочо цох ер книжка яздар а.

Чакхдаллалца дийша деце а тоаргдолаш дийшад аз из книжка. Дика яздаь книжка да. Доацар а ца дувцаш дола х1ама хьагойташ, боккхача сакъердамца, в1алла т1ера а ца воалаш дешалургдолаш язбаь ба укх т1ара мотт. Николая Вдимира вахаре дукха моттигаш я Русланаца цхьана ваьха боккха бувзам болаш, цох дар а гойтад укх т1а автора. Тамаш е х1ама дац аьнна хета тарлу наха, Руслана доттаг1чо ший доттаг1чох книшка яздар. Бакъда, ер книшка духхьал Руслана вахар дувцаш хинна а ца 1еш, цунца цхьана дерригача а г1алг1ай къаман вахар, лелар, хилар хьахьокхаш да. Цудухьа, ала йиш я, шолха пайда болаш да аьнна ер книжка. Цкъа дале Руслан вувц, шозлаг1а дале цун ший халкъа-г1алг1ай вахар хьахьокх.

Вайна а, кхувш боаг1арашта а ха дезаш дагада дезаш х1ама да, вай къаман турпалхоша хьабена никъ. Тахан вай мехка викалаш дукха къахьега, вай д1аяха замеи, таханар дареи ший метте хилар догдоахаш. Вай массане а цхьана хьега дезаш къа да из. Дукха да, хьалха яхача заман хинна вай къаман вахар, турпалхой бувцаш яздаь книшкаш. Сога хаьттача, укх тайпара дола книжкаш вай дешаш хилча, вайна дуккха а дикаг1а могаргда, вай дикаг1а хьакъал д1акхоачаргда, де де зачуннеи дита дезачуннеи. Дукханешта шоай вахара нийсаг1ча оаг1орахьа б1арахьажа аьттув лургба укхо.

Х1аьта презентацех дар аьлча, т1ехдика кийчдаьдар массадола г1улакх. Гуш дар, гулбеннача наьха дегашка й1овхал ессальга а, уж раьза больга а. Укх моча метте виъ б1аь саг вар в1алла тамаш ельга а дац. Х1ана аьлча Руслан наха везаш, нах цун безаш саг ва. Цу тайпар болча нахах язде деза вай дуккха а книжкаш.

Книжка автора вай мехкахоша, лоаман кадетский корпуса дешархоша совг1ата шалта елар. Х1аьта Овшнаькъан Мухьмад-Сале шоай дерригача а тайпан ц1ераг1а шоай тайпа арадаьнна Аьгакхала т1а йола хоза кийчдаь доккха сурт делар. Белгалде деза, из сурт а, тхьовра денна шалта чу илла к1опилг а вай мехка кийчдеш долча ч1арий ц1оках «Шади» яхача г1алг1ай компане.

В1ашаг1кхетар чакхдоаллаш Муссаев Омар яхача з1амигача саго, илли алархочо Султана Русланах ше яздаь «Море» яха илли лекхар. Ала деза Нохчашкахьа т1ом а латташ, ший наьнаца вай мехка ведда 1999-ча шера хьалвенача хана 4 шу даьнна к1аьнк мара хиннавац из. Шоай мехка т1ом а латташ цигара байдда баьхка нах т1а а ийца царга г1алг1ашка мо хьожаш хиларах яздаьд цо Русланах из илли.

Цу т1ехьа, ший книжкаш д1а мел кхаьчача наха кульг яздеш чакхваьлар Снегирев Николая Владимир. Из деррига а чакхдаьлча мехкара воацача хьаьшан а кхычар а хьамара хоза че яь г1алг1ай даар оттадаь кийчдаь шу дар.

Вайцига венача везача хьашо ше д1аводаш шийца дуккха а г1алг1ай къонахий, кхалнаьха, кагирхой, вешта аьлча дерригача къаман безам бихьар шийца д1а, вайцара вошал, вай аьнна баркал дихьар. Из ва, Г1алг1айчен хьалхара хиннача паччахьах, Совета Союза турпалхочох, Овшнаькъан Султана Русланах, «Руслан» аьнна ц1и а йолаш книжка яздаь Россе ц1и хезза вола хоамбоаржабархо Снегирев Николая Владимир.

Яьздаьр:Матенаькъан Илез

Суртанч: Осмийнаькъан Ахьмад(Магас таймс) 

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *