Литература тархе юзаш латта!

Март бетта 27-ча дийнахьа г1улакх-оамал дег1адара йолча «Эздел» яхача юкъарле, Г1алг1ай къаман литература юкъе боккха лерх1ам болаш арг1анара в1ашаг1кхетар хилар. Уккхаза, керда кепатеха арадаьнна «Наьна ду1аш», иштта цол хьалха кепатеха «Кокай наькъаш» яхача, г1алг1ай метта хьехархо йолча йоазонхочун Г1азднаькъан Ахьмада Аьсета байтех латта гулламаш гойтар.

Керттера гойтамгахьа белгалдаь оттадаь гуллам «Наьна ду1аш» яхар дале а, Аьсета дерригача а кхоллама вахарах дийцар укхаза.

В1ашаг1кхетаре дакъа лаца баьхкача хьаьшашта юкъе бар г1алг1ай йоазонхой, къаьстта литератураца къахьегараш, 1илманхой, духтохкархой, хоамбоаржбархой, илли алархой, иштта г1алг1ай меттаца шоашта бала бола юкъара болх лелабу нах а.

Гулбенначар лакхача маьхе оттабир Ахьмада Аьсета язбаь кхоллам. Х1ара йист мел хулаш волча сага белгалдора йоазонхочун байташкахьа ше зийнар а, цо нахага бу кхайкам а. Г1алг1ай йоазонхой цхьоаг1он тхьамада йолча Дидигнаькъан Раисас белгалдир Аьсета йоазо нах дикан т1ахьехаш хилар, белгалдаьккхар язбаь мотт ц1енеи беша аттеи хилари, байташкахьа ший уйлаш йоазонхочо, ше фу ала йоал а ховш, йизза кхоачаш а яь, дешачарга хьакховдаяьлгеи.

– Аьсета гонахьа кхийста нах г1алг1ай мотт дика ховш а, къаман оамал дика йовзаш а ба, цудухь укхан в1ашт1ехьдаьннад ма дарра халкъа г1улакх ший байташкахьа хьахьокха. Цун х1ара муг1 дег чура боаг1аш ба, цун белгало я, т1еравала а ца могаш д1ахо а цун йоазош деша чам хилар. Къаьстта «Наьна ду1аш» яха гуллам дега парг1ато луш, мега кхайкам болаш да. Цу т1а дукха гойтаб йоазонхочо наьна ший дезалцара бувзами иштта дезалий наьнацара бувзами. Гуш да Аьсета нана мел боккхача маьхе я а, цун мах мелаб из ховш хилар а. Тахан ер санна болча йоазонхошта вай тарлуча тайпара г1о де хьажа деза вай. Цхьа дег1 санна д1а а айтта, вай къаман г1улакх айдеш, лакхдеш, къахьега деза вай массараша – аьнна, д1ахо йоазонхочоа ловца баьккхар, г1алг1ай йоазонхой цхьоаг1он тхьамада.

Аьсета кхоллам ц1енача г1алг1ай меттаца яьзбаь, бусалба динца, г1алг1ай 1адаташца ийна болга а дийцар гулбеннараша. Ала деза, из деррига а Аьсета шоайла хетта гарга эза хилар.

В1ашаг1кхетаре баьхкача хьашашта юкъе кагирхой а бар. Йоазонхочунга дукха хаттараш хилар цар. «Тахан укхаз мел хьоахадаьр теркал а деш, уж йоазош де в1ашт1ехьа мишта даьннад хьа, хьона ховш бола г1алг1ай мотт мичара 1омабаьб 1а?» — аьнна деннача хаттара духьала Аьсета укх тайпара жоп делар.

– Боккхийча наха къамаьл деча хана, царга дукха ладийг1а я со. Вешта тха даи-нанеи халкъа мотт дика ховш бар. Цар ч1оаг1а теркам баьб тхона мотт 1омабаргахьа. – аьнна, жоп делар Аьсета.

В1ашаг1кхетар чакхдоалаш, хьа мел баьхкача наха баркал оалаш, йист хилар йоазонхочун Тайпах йола Къаман библиотека кулгалхо Г1азднаькъан Радимхан.

– Шоай ха а йоаяь, тхо лаьрх1а, тахан шо укхаза хьадахкарах, аз доккха баркал оал шоана. Дала маьрша леладолда шо. Х1аьта, Аьсет, хьа Дала аьттув боаккхалба кхы д1ахо а иштта пайдане йоазош кхолла.

Т1еххьара в1ашаг1кхетар чакхдоаллаш, ший гулламаш гойташ че яьча г1улакх-оамал дег1адара йолча «Эздел» яхача юкъарлон болхлошта баркал аьлар Ахьмада Аьсета. Нах д1а-хьа къастача хана, ший гулламаш, ловца баккхарца кулг а яздеш, д1а-хьа дийкъар йоазонхочо хьа мел баьхкача наха. Деннача совг1ата духьал баркал а оалаш, шоай оаг1орахьара цхьаттара даькъала бийцар гулбеннараша йоазохочун кхоллама никъ. Дукха ловцаш даьхар, балха т1ехьленгахь аьттув хилар ловш.

Матенаькъан  Илез 

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *